- Czym jest i na czym polega psychoterapia rodzin i par?
Psychoterapia rodzin polega na jednoczesnej pracy z osobami tworzącymi rodzinę. Pacjentem jest rodzina jako całość, a nie jedna osoba, choć często powód zgłoszenia się na konsultację dotyczy pozornie tylko jednego członka rodziny. Tak jest np. w przypadku problemów wychowawczych, szkolnych, objawów psychosomatycznych, zaburzeń nerwicowych u jednej osoby, które mogą być sygnałem, że pomocy potrzebuje cały system rodzinny.
Rodzinie proponuje się cykl spotkań ( 1,5 godzinnych, zazwyczaj z częstotliwością raz na 2-4 tygodnie), w czasie których terapeuta pomaga zrozumieć, skąd się biorą trudności.
Problemy są często związane z wchodzeniem rodziny w kolejny etap jej rozwoju. Mówi się o naturalnych kryzysach rodziny w takich momentach, jak zawarcie małżeństwa, przyjście na świat dzieci, a potem przekraczanie kolejnych progów w wychowaniu i nauce, wreszcie odejście dzieci w dorosłe życie. Trudności wynikają najczęściej z nałożenia się na naturalny kryzys kłopotów rodziny w komunikowaniu uczuć, pełnieniu ról, ustaleniu czytelnych granic. Niekiedy problemy mają związek z różnicami w zakresie tradycji rodzinnych małżonków, strategii rozwiązywania konfliktów i radzenia sobie z sytuacjami trudnymi.
Pomoc nie polega na poszukiwaniu winnych, tylko na wspólnym analizowaniu przyczyn kłopotów i sposobów ich rozwiązywania.
Uznaje się, że sam fakt zgłoszenia się rodziny po pomoc jest dowodem na to, że mocne są więzi rodzinne i silne jest dążenie jej członków do lepszego funkcjonowania całości. Terapia rodzin odwołuje się do zasobów, które posiada w sobie każda rodzina. Praca terapeutyczna pomaga je odnaleźć i z nich korzystać.
Psychoterapia pary to propozycja dla partnerów przeżywających trudności lub kryzys w związku, gotowych zgłosić się wspólnie, by z pomocą terapeuty próbować lepiej zrozumieć, co się dzieje w ich relacji. Podobnie, jak w przypadku całej rodziny przyczyny kłopotów wynikają w naturalny sposób z kolejnych etapów rozwoju związku, ale mogą też być spowodowane przez osłabienie więzi, nierealistyczne oczekiwania, oskarżenia, zdradę, wyniesione z domów rodzinnych przekonania i doświadczenia.
Niekiedy nasilenie trudnych emocji między partnerami jest tak duże, że uniemożliwia rozpoczęcie wspólnej pracy i wówczas kierujemy obie osoby (lub jedną z nich) na psychoterapię indywidualną lub grupową, by po przepracowaniu osobistych problemów każdego partnera możliwe były spotkania pary.
Terapia pary pomaga dostrzec takie zjawiska w funkcjonowaniu w związku, które do tej pory nie były uświadomione, a mogły stanowić źródło frustracji i prowadzić do kryzysu. Uświadomienie ich sobie jest podstawowym warunkiem zmiany na nowe, dojrzalsze, sprzyjające obojgu partnerom.
2. Jakie są różnice między psychoterapią rodziny/pary a poradnictwem rodzinnym?
Poradnictwo jest ważną formą pomocy psychologicznej. W sytuacji trudności rodzinnych polega zwykle na rozpoznaniu problemu i wskazaniu możliwych rozwiązań, z których jednym może być psychoterapia rodziny lub pary. Ważnym aspektem poradnictwa jest psychoedukacja, czyli wyposażenie osób w najpotrzebniejszą wiedzę z danego obszaru, ukierunkowanie postępowania, pomoc w zaplanowaniu konkretnych działań. Poradnictwo nie jest psychoterapią. Psychoterapia dociera głębiej, zajmuje się przyczynami problemu. Istotnym jej elementem, nieodłącznie związanym z procesem poszerzania świadomości jest praca nad emocjami, czym nie zajmuje się w tak dużym zakresie poradnictwo. Psychoterapia nie daje gotowych rozwiązań, tak jak to się niekiedy dzieje w poradnictwie. Posługując się indyjskim porzekadłem- psychoterapia daje wędkę, a nie rybę i w ten sposób stwarza szansę na dobrą i trwałą zmianę.
3. Z jakimi problemami życia małżeńskiego można lepiej sobie radzić dzięki udziałowi w psychoterapii pary?
Na pewno do takich należą wszelkie problemy w porozumiewaniu się, wyrażaniu swoich uczuć i potrzeb wprost, bez uciekania się do obronnych i destrukcyjnych zachowań. W terapii pary jest miejsce na uczenie się bardziej satysfakcjonujących, dialogowych sposobów komunikowania się. Terapia może być pomocna w przezwyciężaniu kryzysu związanego z nierealistycznymi oczekiwaniami partnerów wobec siebie, podziałem ról w relacji, stawianiem granic, walką o władzę, osłabieniem więzi, radzeniem sobie po zdradzie czy stracie dziecka.
Niekiedy psychoterapia pomaga partnerom rozstać się bez wzajemnego niszczenia się.
Nie zaleca się terapii małżeńskiej ani terapii rodziny w sytuacji uzależnienia jednej z osób. Konieczna jest najpierw terapia uzależnień, a potem na zaawansowanym etapie trzeźwienia osoby uzależnionej można proponować wspólną terapię. Podobnie postępuje się w sytuacji przemocy w rodzinie. Tu konieczne są najpierw inne oddziaływania.
4. Jaka jest skuteczność psychoterapii rodzinnej?
Obecnie jest coraz więcej badań naukowych oceniających skuteczność terapii rodzin i par.
Badania te wykazują, że aż u 2/3 rodzin poddanych terapii można stwierdzić poprawę. Tylko 5 do 10% leczonych w ten sposób rodzin uskarżało się na negatywne skutki.
Anna Bielesza
wywiad dla „ Nowego Tygodnia”, styczeń 2016r.